مقدمه، زبان دیپلماسی یا راهی برای مهار: بعد از جنگ جهانی دوم ادبیات استعماری که قبل از آن بیشتر بین کشورهای قوی و ضعیف رایج بود به یک زبان جهانی و رسمی تبدیل شد که همواره به نفع قدرت های پیروز جنگ و اعضای دائمی شورای امنیت کار می کرد. از خصوصیات این زبان یکجانبه گرایی، ژست حق به جانب و در ظاهر مبتنی بر گفتگوی متقابل است که همواره به دادن امتیازات کوچک و گرفتن حقوق بزرگ (دادن آب نبات و گرفتن جواهر) منتهی می شود. بسیاری از مشکلات جهانی نتیجه تحمیل همین ادبیات پوسیده است. زبان دیپلماسی رایج مخالفین وضع موجود را (هر چند تحت ظلم و تجاوز باشد) به شکلی مبهم نیروهایی تندرو با اقدامات تحریک آمیز، در پی امتیازگیری، متخلف، تنش آفرین، جنگ افروز، تروریست و ایدئولوژیک که باید به خاطر همین «اتهامات مبهم» همواره منزوی و تحت کنترل باشند در نظر می گیرد و در سوی مقابل خواسته های استعماری را با الفاظ مبهم تری مثل خواست جامعه بین الملل، اجماع جهانی، نگرانی، کنترل، صلح، حقوق بشر و تعهد نسبت به صلح و امنیت آرایش می دهد. (مثلا استفاده از واژه «فلسطینی تندرو» یا «اقدامات تحریک آمیز ایران» کاملا طبیعی است اما این ادبیات هیچ وقت ترکیب «اسرائیلی تندرو» یا «اقدامات تحریک آمیز آمریکا» را بر نمی تابد و تأسف بار اینکه رسانه ها در کشورهای ضعیف نادانسته همین الگو را به عنوان مطلق می پذیرند.)
بنابراین دیپلماسی در حال حاضر یعنی روشی که برای قوی ترها مطلوبیت ذاتی دارد و با وارد کردن دیگران در آن می توان خواسته های خود را حقنه کرد، و برای ضعیف ترها هم ویترینی است که جهت متهم نشدن حتما باید اصول آن را پذیرفت و به مشارکت جهانی (تسلیم) روی آورد. اما به تازگی دو اتفاق تازه این زبان را به چالش کشیده است. اول اینکه ایران با پذیرفتن همان زبان (به اضافه رویکرد انتقادی به سمت ناکارایی سازمانهای بین المللی و لزوم تغییر ساختار) یک شکست دیپلماتیک را به غرب تحمیل کرد و اثبات کرد که ایرانیها آنقدرها توانایی دارند که از همین دیپلماسی راهی برای دفاع از حقوق خودشان پیدا کنند بطوریکه مخالفین شان مجبور به بهم زدن روند مذاکرات شوند، و اخیرا هم سیاستمداران کره شمالی یک «زبان جدید» را برای «مقابله» با دیپلماسی کهنه و نخ نمای استعماری پیدا کرده اند.
داستان کره شمالی از آنجایی جدی شد که پیونگ یانگ بعد از آزمایش اولین موشک دوربرد در سال 1998 یک آزمایش اتمی هم در سال 2006 انجام داد که در پی آن شورای امنیت تحریمهایی را علیه این کشور مقرر کرد. این تحریمها محدودیتهای مالی و عدم ارسال تسلیحات به کره شمالی در پی داشت و مثلا توکیو تحریمهایی از جمله ممنوعیت فراگیر واردات از این کشور هم اعمال کرد. آمریکا، چین، روسیه، کره شمالی، ژاپن و کره جنوبی شش کشوری هستند که سالهاست که برای خلع سلاح پیونگ یانگ گفتگو می کنند، اما از این مذاکرات به خاطر تکیه بر همان زبان سنتی در دیپلماسی هیچ نتیجه قطعی ای از این مذاکرات بدست نیاورده اند.
آزمایش موشکی پنجم آوریل: پنجم آوریل امسال کره شمالی موشکی را به فضا پرتاب کرد که بنا به گفتهی مقامات آن کشور غیرنظامی و حامل ماهوارهای ارتباطی بود اما کشورهای همسایه ادعا کردند که این ماهواره می تواند پوششی برای پرتاب یک موشک بالستیک دوربرد باشد. به نظر مقامات آمریکایی آزمایش این موشک دوربرد (با برد بیش از ۵۶۰۰ کیلومتر) بر خلاف قعطنامه ۱۷۱۸ شورای امنیت در سال ۲۰۰۶ بود که کرهشمالی را از پرتاب موشکهای دوربرد منع کرده است. اوباما در واکنش عجولانه خود به این آزمایش در پراگ گفت: «با این عمل تحریکآمیز [؟]، کره شمالی بیش از پیش به انزوای خود از جامعه بینالمللی یاری رسانده است». شورای امنیت هم با انتقاد از آزمایش موشکی پیونگ یانگ، تعدادی از شرکتهای کره شمالی مرتبط با فناوری های موشکی را تحریم کرد.
بعد از بیانیه شورای امنیت در محکومیت پرتاب موشک حامل ماهواره، کره شمالی تهدید کرد که به گفتگوها برای توقف برنامه اتمی خود پایان خواهد داد، اعلام کرد که پیشتر تصمیم خود را برای شروع مجدد فعالیت تاسیسات اتمی گرفته و در بیانیه ای هم تصریح کرد: «دیگر نیاز به گفتگوهای شش جانبه نیست و ما هرگز در چنین گفتگوهایی شرکت نخواهیم کرد و به هیچ کدام از توافقاتی که در قالب این گفتگوها بر آن توافق شده باشد گردن نخواهیم گذاشت، ما فعالانه ساخت راکتور هسته ای آب سبک خود را بررسی می کنیم و تاسیسات اتمی خود را احیا خواهیم کرد و میله های سوخت اتمی استفاده شده را دوباره باز فراوری می کنیم».
با اینکه از ابتدا درباره ماموریت پرتاب موشک ماهواره بر در پنجم آوریل اختلاف نظر وجود داشت بالاخره از طرف کره جنوبی و ژاپن اعلام شد که این ماموریت کاملاً غیر نظامی بوده و هامادا وزیر دفاع ژاپن مانند مقامات کره جنوبی ضمن اعتراف به پیشداوری ها اشتباه قبلی، اعلام کرد : «ما مسبب مشکلات فراوانی شدیم و این نتیجه بروز اشتباه اطلاعاتی در وزارت دفاع بود و من از ته دل از مردم عذرخواهی می کنم». با این حساب زبان کره شمالی تندتر شد و به شورای امنیت هشدار داد در صورتی که انتقادات از آزمایش موشکی پنجم آوریل را پس نگیرد و عذرخواهی نکند، آزمایش هسته ای انجام خواهد داد و برای تامین امنیت خود به آزمایشهای هسته ای و موشکی بیشتر روی خواهد آورد. کره شمالی بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی را هم اخراج کرد.
در این حال امریکا، انگلیس و کره جنوبی بازگشت پیونگ یانگ به مذاکرات را خواستار شدند. کاخ سفید تهدید کره شمالی در خارج شدن از مذاکرات شش جانبه را محکوم و آن را خطرناک در مسیر نادرست توصیف کرد و ترتیب یک رزمایش 12 روزه مشترک با کره جنوبی را داد که تحریک کننده بود و می توانست آغازگر یک جنگ باشد. 26 هزار نیروی آمریکایی و بیش از 50 هزار نیروی کره جنوبی در این رزمایش شرکت داشتند.
انفجار بمب اتم در بیست و پنجم مه: روز دوشنبه ۲۵ مه کرهشمالی مدعی شد که یک بمب اتمی را با موفقیت آزمایش کرده و اعلام کرد که این آزمایشها برای مقابله با تحرکات نظامی آمریکا در منطقه انجام می شود. نشست اضطراری شورای امنیت درپی درخواست ژاپن برگزارشد و روسیه که ریاست نشست شورای امنیت را بر عهده داشت آزمایش هسته ای زیرزمینی کره شمالی را تایید کرد. رسانه ها در کره شمالی هم گزارش دادند که مردم کره در حمایت از دومین آزمایش هسته ای، راهپیمایی کرده اند. یک روز بعد از آزمایش هسته ای و موضع گیریهای شدید و اعلام نگرانی های اعضای شورای امنیت و همسایگان کره، دو موشک کوتاه برد جدید آزمایش شد، روز بعد یک موشک دیگر که KN-01 نام داشت و برد آن برابر با 160 کیلومتر بود و پس فردایش باز هم آزمایش موشکی انجام شد. روز یازدهم خرداد هم خبر رسید در اثر تداوم موضع گیریها، پیونگ یانگ خود را برای پرتاب یک موشک دوربرد آماده می کند که مدل اصلاح شده موشک «تائپودونگ۲» است. (موشک «تائپودونگ۲» یک موشک بالستیک قاره پیماى چند پایه است که مى تواند ۵۰۰ کیلوگرم مواد را تا فاصله ۶ هزار کیلومتر پرتاب کند).
از طرف دیگر کره شمالی در واکنش به پیوستن کره جنوبی به ساختار امنیتی ابداعی منع تکثیر تسلیحاتی آمریکا موسوم به «پی.اس.آی» اعلام کرد: «از این پس هیچ تعهد و پایبندی نسبت به توافقنامه متارکه جنگ با کره جنوبی (که در سال 1953 امضا شد) ندارد» چون کره جنوبی اعلام کرده بود که در ساختار «پی.اس.آی» مشارکت خواهد کرد و هدف از پیوستن سئول به این ساختار امنیتی، مقابله با تهدیدهای جدی درخصوص تکثیر تسلیحات کشتار جمعی و موشکی عنوان شده بود. دولت کره شمالی هم گزارش آتش بس سال 1953 را که بر اساس آن درگیری ها در شبه جزیره کره متوقف شده بود رد کرد و ارتش کرهی شمالی تهدید کرد که «رفتار خصمانه» را با «ضربهی نظامی سخت» پاسخ خواهد داد.
در همین حال خبر رسید که مرکز اتمی یونگبوین (Yongboyn) دوباره راهاندازی شده است. این خبر را به اطلاعاتی که ماهوارههای جاسوسی آمریکا جمعآوری کردهاند مستند میکنند. یک روزنامهی کرهی جنوبی (Chosun Ilbo) با اتکا به منابع حکومتی در سئول خبر از خروج بخار از برج مرکز بازیابی هستهای یونگبوین داد. این مرکز قدیمیترین کانون فعالیتهای هستهای کرهی جنوبی است. پایهی آن در سال ۱۹۶۲ با کمک شوروی ریخته شده است. دولت کرهی شمالی نیروگاه هستهای یونگبوین را در خدمت مقاصد نظامی خود قرار داده و در آن یک مرکز بازیابی هستهای ایجاد کرده، تا از سوخت نیروگاه پلوتونیوم به دست آورد. دو سال پیش دولت کرهی شمالی برای اینکه نشان بدهد کهبه تعهدات خود پایبند است پذیرفت این مرکز بازیابی را تعطیل کند و برج تأسیسات خنککننده این مرکز را منفجر کرد.
نتیایج اتخاذ یک زبان جدید: زبان جدید کره شمالی ابتدا حتی در موضع گیری روس ها هم تغییر منفی ایجاد کرد. روسیه که همواره خطر اتمی کره شمالی را رد می کرد و ادعاهای پیونگیانگ را «بازی روانی» می دانست با دومین آزمایش اتمی لحن دیپلماسی اش را تغییر داد. ابتدا ویتالی چورکین نماینده این کشور در شورای امنیت سازمان ملل در نیویورک گفت: «ما آمادهایم قطعنامه سنگین سازمان ملل علیه کره شمالی را امضا کنیم.» اما بعد از بی توجهی کره شمالی و انجام آزمایش های متوالی موشکی چین و روسیه زودتر از همه متوجه شدند و هر دو اینبار به جای کره شمالی جامعهی جهانی را به خویشتنداری دعوت کردند. سخنگوی وزارت خارجه چین گفت که: «امیدواریم همهی کشورهایی که درگیر موضوع هستند آرام بمانند و خویشتندار باشند.» یعنی در لحن و نوع استفاده از کلمات دقت بیشتری به خرج بدهند.
زبان جدید کره شمالی نوعی دهن کجی به زبان سنتی ای به حساب می آید که صاحب منصبان خود خوانده امنیت جهانی سالهاست در لوای آن مشغول زورگویی و محروم کردن کشورهای کوچک تر و ضعیف تر از دست یافتن به حقوق و منافع واقعی شان هستند. احتمال در گرفتن جنگ در شبه جزیره کره تقریبا منتفی است چون خطر یک انفجار اتمی در ژاپن یا کره جنوبی حداقل برای اقتصاد جهانی بزرگتر از آن است که آمریکائی ها حاضر باشند خطر آن را بپذیرند و بیش تر از این درگیر مسئله جنگ و بحران های اقتصادی باشند. آمریکائی ها این فرصت را داشتند که در خلال گفتگوهای شش جانبه کره شمالی را به عنوان کشور قدرتمندی که حاضر است پایاپای تعهداتی را بپذیرد و انجام بدهد از دست دادند اما حالا به خاطر روحیه متکبرشان مجبورند کوتاه بیایند و کره شمالی را به عنوان کشور خطرناکی که جز با قدرت نظامی سخن نمی گوید بپذیرند و به جایی اینکه مثل قبل خودشان را گول بزنند که کره شمالی با آزمایش های موشکی و هسته ای حتما! به دنبال کارت برنده برای گرفتن امتیاز اقتصادی در مذاکرات است (نگاه تحقیرآمیز) این واقعیت را قبول کنند که کره شمالی یک قدرت هسته ای و نظامی است و باید حساب ویژه و جدیدی برای نمایندگان پیونگ یانگ باز کنند.